12. Yargı Paketi TBMM’den Geçti: İcra, Ceza, Hukuk ve İdari Yargıda Kapsamlı Değişiklikler

Yargının etkin ve verimli işlemesini amaçlayan düzenleme yasalaştı. Pakette miras taşınmazlarının satışından hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına, dolandırıcılık suçlarından noter işlemlerine kadar çok sayıda alanda yeni hükümler getirildi.

Kamuoyunda “12. Yargı Paketi” olarak bilinen Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaştı. Düzenlemeyle birlikte icra ve iflas hukukundan ceza muhakemesine, idari yargıdan hukuk yargılamasına kadar birçok alanda önemli değişiklikler yapıldı. Yeni düzenleme; yargı süreçlerinin hızlandırılması, bazı usullerin elektronik ortama taşınması, mahkemelerin iş yükünün azaltılması ve Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararlarının mevzuata uyarlanmasını hedefliyor. Miras kalan taşınmazların satışında yeni dönem Kanunla İcra ve İflas Kanunu’nda değişikliğe gidildi. Buna göre, miras yoluyla edinilen ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkı bulunmayan taşınmazlarda ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilmesi halinde, ilk açık artırma yalnızca malik olan mirasçılar arasında yapılacak. Bu özel artırma yöntemi yalnızca bir kez uygulanabilecek. İlk artırmada satış gerçekleşmemesi halinde ikinci artırma genel hükümlere göre yapılacak. Elektronik satış ilanlarına yeni bilgiler eklenecek Elektronik satış portalında yayımlanacak ilanların kapsamı genişletildi. Yeni düzenlemeye göre ilanlarda; Satış talep eden alacaklının, alacağı teminat miktarını karşılıyorsa ayrıca teminat yatırmayacağı, Hazine’nin açık artırmalarda teminat göstermekten muaf olduğu, İhale şartları ve gerekli bedel hesaplamaları, açık şekilde belirtilecek. Haczedilen mallarda tekliflerin, malın muhammen değerinin yüzde 50’sinden ve satış masraflarından düşük olamayacağı hükme bağlandı. Miras ortaklığının satış yoluyla giderilmesinde ise ilk artırmada yalnızca malik mirasçılar arasında teklif alınması halinde, teklif sınırı muhammen bedelin yüzde 100’ü olacak. İhaleye katılıp bedeli yatırmayanlara para cezası Yeni düzenlemeyle, en yüksek teklifi vererek ihaleyi kazanan ancak süresi içinde ihale bedelini yatırmayan kişiler hakkında önemli yaptırımlar getirildi. Buna göre; Alınan teminat iade edilmeyecek, Öncelikle satış giderlerinden mahsup edilecek, Kalan miktar hak sahiplerine dağıtılacak. Satış isteyen alacaklının ihale bedelini yatırmaması halinde ise muhammen bedelin yüzde 10’u kendi alacağından düşülecek. Ayrıca ihale bedelini süresi içinde yatırmayan kişiye, teklif ettiği bedelin yüzde 5’i oranında idari para cezası uygulanacak. Noter evraklarına erişimde yeni düzenleme Noterlik Kanunu’nda yapılan değişiklikle noterlik evrak ve defterlerinin incelenmesine ilişkin hükümler yeniden düzenlendi. Buna göre noter kayıtları; Mahkemeler, Sulh ceza hakimlikleri, Cumhuriyet başsavcılıkları, Yetkilendirilmiş resmi kurumlar, tarafından incelenebilecek. Mahkeme veya savcılık tarafından noter evrakının aslı talep edildiğinde noter, belgenin bir örneğini çıkararak onaylayacak ve aslını ilgili makama gönderecek. Elektronik ortamda gönderim mümkün olduğunda belgeler taranarak güvenli elektronik imza ile iletilecek. Bu işlemler için ayrıca harç, vergi veya değerli kağıt ücreti alınmayacak. Danıştay’ın daire sayısının azaltılması ertelendi Danıştay Kanunu’nda yapılan değişiklikle, 2016 yılında başlayan ve Danıştay’daki daire sayısının 10’a düşürülmesini öngören süre uzatıldı. Buna göre, 23 Temmuz 2026’da sona erecek süre 4 yıl daha uzatılarak 2030 yılına kadar devam edecek. Ayrıca boşalan her iki üyelik için bir yeni üye seçilmesi uygulamasına ara verilmesine ilişkin düzenleme de 2030’a kadar sürdürülecek. İdare mahkemelerinde tek hakimle görülecek dava kapsamı genişledi İdari yargıda mahkemelerin iş yükünü azaltmaya yönelik yeni düzenlemeler yapıldı. Buna göre; Konusu 486 bin lirayı aşmayan bazı idari işlemler, Öğrenci disiplin işlemlerinin bir bölümü, Kamu görevlilerinin geçici görevlendirme, izin, lojman ve yolluk işlemleri, Uyarma cezalarına ilişkin davalar, Bazı meslek kuruluşlarının disiplin kararları, tek hakim tarafından karara bağlanabilecek. Vergi mahkemelerinde de 486 bin lirayı aşmayan bazı davalar tek hakim tarafından görülebilecek. İstinaf ve temyiz süreçlerinde yeni kurallar İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda yapılan değişiklikle bölge idare mahkemelerinin karar verme yetkileri yeniden düzenlendi. Bölge idare mahkemeleri; İlk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa, Gerekçeyi değiştirebilir, Maddi hataları düzeltebilir. Bazı usul eksikliklerinde ise kararı kaldırarak dosyayı ilk derece mahkemesine gönderebilecek. Ancak keşif, bilirkişi incelemesi veya duruşma eksiklikleri gibi bazı durumlarda bölge idare mahkemesi eksikliği kendisi tamamlayarak karar verebilecek. Hakim ve savcı yardımcılarının eğitim süreci yeniden düzenlendi Hakimler ve Savcılar Kanunu’nda yapılan değişiklikle hakim ve savcı yardımcılarının eğitim programları yeniden belirlendi. Eğitimlerde; Anayasa ve insan hakları hukuku, Ceza hukuku, Özel hukuk, İdare ve vergi hukuku, Duruşma yönetimi, Karar yazımı, Uluslararası hukuk, gibi alanlarda eğitim verilecek. Yazılı ve sözlü sınavlarda adayların hukuki bilgi, mesleki yeterlilik, ifade yeteneği ve temsil kabiliyeti değerlendirilecek. Ayrıca hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda gereksiz bilirkişi başvurusu yapan hakim ve savcılara uyarma cezası verilebilecek. IBAN kiralama ve dolandırıcılık suçlarına ilişkin yeni düzenleme Türk Ceza Kanunu’nda dolandırıcılık suçlarına ilişkin önemli değişiklik yapıldı. Banka hesabını, kredi kartını veya ödeme araçlarını başkasına kullandırarak dolandırıcılık suçuna sınırlı şekilde iştirak eden kişiler için cezada indirim yapılabilecek. Düzenleme özellikle kamuoyunda “IBAN kiralama” olarak bilinen uygulamalarda, suçu organize eden kişilerle hesabını kullandıran kişiler arasındaki kusur farkının dikkate alınmasını amaçlıyor. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında yeni dönem Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yapılan değişiklikle hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) sistemi yeniden düzenlendi. Buna göre; İki yıl veya daha az süreli hapis cezaları, Adli para cezaları, belirli şartlarla HAGB kapsamına alınabilecek. Sanığın; Daha önce kasıtlı suçtan mahkum olmaması, Yeniden suç işlemeyeceği kanaati oluşması, Mağdurun zararının giderilmesi,  gerekecek. HAGB kararı verilen kişiler 5 yıl süreyle denetime tabi tutulacak. Bu süre içinde kasıtlı yeni suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa dava düşürülecek. Yeni düzenlemeyle HAGB kararlarına karşı istinaf yolu da açıldı. Genetik inceleme kayıtları için yeni gizlilik sistemi Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında genetik inceleme sonuçlarının saklanmasına ilişkin yeni hükümler getirildi. Buna göre; Genetik veriler kimlik bilgilerinden arındırılarak özel sisteme kaydedilecek, Belirli sürelerin sonunda yok edilecek, Gerektiğinde hakim veya mahkeme kararıyla kullanılabilecek. Kesinleşen beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararlarında kayıtlar derhal silinecek. Hukuk davalarında yeni usul kuralları Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda da değişiklik yapıldı. Belirsiz alacak davasına ilişkin hüküm kaldırılırken, alacağın yalnızca bir bölümünün dava edildiği durumlarda talep artırma imkanı yeniden düzenlendi. Duruşmalar arasındaki sürenin kural olarak 3 ayı geçmemesi öngörüldü. Ses ve görüntü yoluyla duruşmaya katılan kişiler bakımından da imza işlemlerine ilişkin yeni hükümler getirildi. Tazminat hesaplamalarında faiz düzenlemesi Türk Borçlar Kanunu’nda yapılan değişiklikle; Çalışma gücü kaybı, Destekten yoksun kalma zararları, nedeniyle hesaplanan tazminatlarda faiz başlangıç tarihleri yeniden belirlendi. Kazancın bilindiği dönem için olay tarihinden, bilinmediği dönem için ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz uygulanacak. Bazı maddeler tekliften çıkarıldı TBMM Genel Kurulu’nda verilen önergeler doğrultusunda; İcra ve İflas Kanunu’na eklenmesi planlanan bazı hükümler, Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki bilgisayarlarda arama, kopyalama ve elkoymaya ilişkin değişiklik, kanun teklifinden çıkarıldı. Komisyon Başkanı Yüksel: “Dengeli bir ceza politikası oluşturuyoruz” TBMM Adalet Komisyonu Başkanı ve AK Parti İstanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel, düzenlemenin kabul edilmesinin ardından yaptığı değerlendirmede, paketin tek bir alana yönelik olmadığını belirtti. Yüksel, özellikle teknolojinin kötüye kullanılmasıyla ortaya çıkan yeni suç yöntemlerine karşı düzenleme yapıldığını ifade ederek, “Herkesin işlediği fiil ve kusuru oranında sorumlu tutulduğu adil bir sistemi güçlendirmeye devam edeceğiz” dedi. Kanunun kabul edilmesinin ardından TBMM Başkanvekili Pervin Buldan, diğer gündem maddelerinin görüşülmesi için birleşimi 21 Temmuz Salı günü saat 15.00’te toplanmak üzere kapattı.